Türkiye’de sakatlık mevzuu sosyal bir olgu olarak akademik camiada ve
toplumsal bir konu olarak da politik alanda yıllar yılı yok sayıldı. Özellikle
eşcinseller, kadınlar ve farklı etnisiteden olanlar entelijansiyanın ve zulme
karşı tavır alma iddiasında olan kişi ve örgütlerin ilgi alanına görece kolay
girebiliyorken, Türkiye’nin ve dünyanın neredeyse her yerinde benzer sistematik
şekilde ayrımcılığa uğrayan ve dışlanan sakatlar söz konusu olduğunda herkesin
üç maymunu oynaması, bence üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir durumdur.
Oysa 1970’lerden bu yana Amerika ve Avrupa’daki politik alanda çok ciddi bir
Sakat Hareketi ve akademide de Sakatlık Çalışmaları
adıyla kendine yer edinen önemli bir literatür var…

Şunu
söylemek istiyorum, yahu, kimse mi merak etmedi sakatlık konusunu? Nasıl oldu da
Türkiye’de toplumsal-politik bir durum/kimlik olarak sakatlık konusu insan ve
toplum bilimlerinin dikkatini çekmedi? Sakatlığın sadece kişisel bir trajedi
olarak algılanmasında ve tıp biliminin uzmanlarının da bu trajediyi sonlandırma
gücünü elinde bulunduran iktidar grubu olarak konumlanmasında bir terslik
olduğunu kimse düşünmedi mi sahiden? İnsanın kendine yabancılaştırılması;
insanın kendi bedenini düzeltilmesi gereken bir “ucube” olarak görmesi,
yaftalanan “anormal”liği üzerinden “normal”in kurgulanmasına araç kılınması vs.
hiç mi “ilginç” değil? Bedenlerimizin elimizden alınarak “toplumsal olarak inşa”
ediliyor olması, üzerinde düşünülmesi, tarihsel izi sürülmesi gereken bir konu
gibi görünmüyor mu? Eğitim ve istihdam politikalarıyla; kentlerin ve mekânların
herkes için uygun yapılmıyor olmasıyla sakatların sistemli bir şekilde
dışlanıyor olması toplumsal bir soruna işaret etmiyor mu? Tıpkı
heteroseksüelliğin “normal” homoseksüelliğin ise “anormal” sayılması gibi,
sağlam-bedenliliğin de “doğal” olarak dayatılması tanıdık gelmiyor mu? Ya
Sakatfobi? Toplumsal Sakatlık kavramı feministlere bir şey çağrıştırmıyor mu?
Sol çevreler kapitalizmin yükselişi ile sakatlık ideolojisinin inşası arasında
bir bağ kuramaz mı?

Yıllardır bu ve benzeri soruları soruyorum kendi kendime ve doğrusu yakın
zamana kadar da cevaplar hep canımı sıkıyordu. Ama son yıllarda bu durum olumlu
yönde değişmeye başladı; Sakatlık Çalışmaları alanında araştırmalar yapan ve
yayınlar sunan sosyolog arkadaşlarımız var artık. Bana bu yazıyı yazdıran da
böylesi bir çalışmanın sonucunda ortaya çıkan Sakatlık Çalışmaları
(Sosyal Bilimlerden Bakmak) isimli bir çeviri derlemesinin Koç
Üniversitesi Yayınları’ndan yayınlanmış olması. Sakatlık konusunda
düşünmeye ve yazmaya çalışan biri olarak ne kadar heyecanlandığımı ve derlemeyi
ne kadar kıymetli bulduğumu söylememe gerek var mı, bilmiyorum…

Derlemeyi
yapan Dikmen Bezmez, Koç Üniversitesi Sosyoloji Bölümünde;
Sibel Yardımcı ve Yıldırım Şentürk, Mimar
Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümünde öğretim üyesi olarak
çalışıyor. Kitabın girişinden alıntılarsam, “Bu derlemenin amacı, Sakatlık
Çalışmaları [Disability Studies] başlığı altında şekillenen, ve
görece yeni olan bir araştırma alanıyla ilgili güncel tartışmaları ve literatürü
Türkiye’deki okuyucuya tanıtmak”. Bu bağlamda, sakatlık çalışmaları alanındaki
temel tartışmaları büyük oranda yansıtabilecek bir yelpaze oluşturmak
düşüncesiyle farklı yazarlara ait yirmi bir makale* beş ayrı başlık altında bir
araya getirilmiş:

1) Sakatlığa Kuramsal Yaklaşımlar 2) Tarihte
Sakatlık, 3) Dışlama/Dahil Etme Süreçleri 4)
Sakat Hareketi 5) Sakatlık ve
Kimlik

Yaklaşık 600 sayfadan oluşan kitap her ne kadar akademik
makalelerden oluşuyor olsa da meraklı ve hevesli kişilerin okumasına mani ağır
bir dili olmadığını söylemeliyim.

“Umuyoruz ki bu derleme sadece sakatlık çalışmaları alanında değil, aynı
zamanda sosyal bilimlerin farklı dallarında, özellikle queer, kadın, ırk,
etnisite çalışmaları alanlarında da okuyan ve üreten kişilere katkı
sağlar.”

Israrla tavsiye ediyorum; okudukça göreceksiniz ki Sakatlık hiç
de öyle bildiğimiz/zannettiğimiz şey değil; ve sakatların kurtuluşu aslında
“sağlam-bedenleri” de özgürleştirecektir.

Ufuk açıcı bir okuma
olacağını garanti edebilirim…

http://omurswalkabout.tumblr.com/post/13008721519/sakatlik-calismalari-kitap-onerisi